Rondje langs de eerste proeftuinen

7 maart 2017

Rik van Stiphout en Stijn Verkuilen: “Welkom in ons lichtlaboratorium."


Het is 18.52 uur op het Nederlandplein in Eindhoven. Flits! Straatverlichting floept aan. That’s it. Maar binnen enkele jaren kunnen lantaarnpalen aanzienlijk meer dan duisternis verjagen.

Tijd voor een buurtverkenning in de schemer. “Welkom in ons lichtlaboratorium.”

De gloeilamp? Verleden tijd. Vijfenzeventig watt weemoed. Al in 1970 klonk een lofzang op de lichtdiode, een slimmere vondst: ‘And in my hour of darkness she is standing right in front of me, speaking words of wisdom. Led it be.’ Die droom van John Lennon is uitgekomen. Consumenten en overheden prijzen de led. De lichtgevende halfgeleider is energiezuinig en heeft een lange levensduur. In die wetenschap laat de gemeente Eindhoven verouderde openbare verlichting al enige jaren vervangen door led. Vanaf nu in intelligente armaturen, waarvan de technologie bijdraagt aan de leefbaarheid.

Winkelcentrum


Het consortium Heijmans / Philips Lighting gaat de klus klaren in co-creatie met inwoners, bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen. De ontwikkeling van innovatieve (licht)toepassingen maakt deel uit van het onderhoud en beheer van de openbare verlichting. Naam van dit ambitieuze project is Roadmap Stedelijke Verlichting Eindhoven 2030.

 

Even plat gezegd: wat kan zo’n lantaarnpaal straks? Tijd voor een avondwandeling met Stijn Verkuilen van Heijmans en Rik van Stiphout, strategisch adviseur Licht & Cultuur van Mary-Ann Schreurs, de Eindhovense wethouder van Innovatie en Design, Duurzaamheid en Cultuur. Vertrekpunt is het winkelcentrum van de jarenzestigwijk Woenselse Heide (West), een van de vijf proefgebieden van de Roadmap.

Kwart over zes, drukte bij de Lidl. Maar de rest is uitgestorven. Te voet richting Magic Döner Pizza en Kruidvat. Een unheimische winkelpassage, waar drie lantaarnpalen hun best doen om een schijn(sel) van gezelligheid te creëren. Verderop is een voetgangerstunneltje onder een appartementencomplex. De doorsteek is laag en donker. Graffiti op de muren. Achter de winkelpassage ligt een onaantrekkelijk laad- en losterrein met parkeerplaatsen voor omwonenden. Geen paradise by the dashboardlight. Toch zou een vorm van detectie het comfort in het gebied – en daarmee de sociale veiligheid – kunnen vergroten.

 

Rik wijst: “Stel dat die Fiat daar van een bewoonster is. Dan zou ze het ongetwijfeld plezierig vinden als licht haar ’s avonds vanaf haar voordeur naar haar auto gidst. Zeker als ze ooit eerder is lastiggevallen.” Van guidance kunnen zelfs joggers profijt hebben, weet Rik. Hij memoreert een innovatie van wizkids op een Eindhovens sportpark. Met ledjes in in de atletiekbaan markeerden ze loopsnelheden die sporters zelf konden instellen. In de wijk Eckart komt een vergelijkbaar systeem voor ‘gewone joggers’.

Star wars


Kun je met technologie elk maatschappelijk probleem bestrijden? Nee. Alleen de aartsengel Gabriël en de Jedi uit Star Wars dragen een lichtzwaard. Een zorgelijke sociaal-demografische opbouw van een wijk kun je niet met slimme lichtgrids veranderen. Ook schrale stedenbouwkundige kwaliteit red je niet met ledverlichting of vernuftige detectiesystemen.

 

Toch zien Heijmans, Philips Lighting en de gemeente volop kansen om de leefbaarheid te verbeteren. Op de Waddenzeelaan wijst Stijn naar een lantaarnpaal. “Het gaat niet alleen om toepassingen zoals licht-naar-behoefte voor een verhoogd veiligheidsgevoel en energiebesparing of stadswifi voor betere connectiviteit. Met intelligente armaturen kun je ook zaken als geluidsniveau, luchtkwaliteit, temperatuur en verkeersdrukte meten. Als je die data koppelt aan andere systemen in de stad ontstaan interessante toepassingsmogelijkheden. Zoals? Snellere geleiding van hulpdiensten, melding van parkeerbeschikbaarheid of het aantrekkelijker maken van een winkelgebied.”

Roadmap openbare verlichting Eindhoven - 5 proeftuinen

#Woenselse Heide West

 

  • Aantal inwoners: 2.104
  • Oppervlakte: 73 ha
  • Gebouwd in de jaren '70
  • Dichtbij Winkelcentrum Woensel
  • Verkeer gebruikt wijk voor sluiproutes
  • Slechte verlichting in parken en groenstroken

#Tracé de Ring:

 

  • Lengte: 12 kilometer
  • Parallelbaan, tweebaans aan beide zijde
  • Veel verkeerslichten en borden
  • Groene golf toegepast
  • Gescheiden fietspad voelt onveilig
  • Geluidsoverlast door verkeer

Smart society


De Roadmap raakt ook aan citymarketing en regionale economie. Rik: “Internationaal zijn we de stad van Philips. Die sterke reputatie willen we behouden: onze geschiedenis is onze toekomst. De Roadmap past absoluut bij de smart society die we voor ogen hebben, net zoals de TU/e of de Dutch Design Week.” Sinds 2005 is Eindhoven een gekende deelnemer aan LUCI, een mondiaal netwerk van zeventig steden en veertig professionele organisaties. Zij delen kennis en expertise over licht in de publieke ruimte. Rik is bestuurslid van LUCI; de wethouder wordt binnenkort de nieuwe president. Naar verwachting levert Eindhoven voor de periode 2017-2018 ook de voorzitter. Dat valt plezierig samen met het begin van de Roadmap-kalender: tot 2020 verkent het consortium grondig de vijf proefgebieden – drie woonwijken, twee verkeerstracés – en de behoeften bij alle betrokken partijen. Vervolgens implementeren en testen Heijmans enPhilips Lighting samen met inwoners, bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen hun innovatieve lichttoepassingen in de vijf proefgebieden. Vanaf 2021 wordt het werkgebied uitgebreid naar de rest van de stad. Einddatum: 2030.

Razendsnel


Stijn: “We hopen een systeem te ontwikkelen dat enerzijds overal in Nederland toepasbaar is, maar anderzijds ruimte voor lokale wensen en nieuwe technologische ontwikkelingen biedt.” Dat laatste is essentieel, benadrukt Rik op. “Het gaat razendsnel. Daarom kun je ook geen masterplannen meer maken, hoe graag gemeenten daar ook mee werken. Die zijn te traag.”
De tocht voert naar een park aan de Flevolandlaan. Op een bankje drinken twee jongens uit een blikje. Donker bier, want verlichting ontbreekt. Gemeentelijk beleid, weet Rik: een park verlichten geeft vaak schijnveiligheid. “Wel zou je parken kunnen aanwijzen waar slimme verlichting avondfuncties mogelijk maakt – net zoals in Scandinavische steden gebeurt, waar het vroeger donker is.”

Landmark


Hopla, in de auto. Naar het verkeerstracé de Ring, het tweede proefgebied van de Roadmap. De twaalf kilometer lange stadsring, waar onder meer TU/e, Strijp-S en het Evoluon aan liggen, is een levensader voor Eindhoven. Intelligente lichtmasten kunnen hier bijdragen aan doorstroming en leefbaarheid. Nog een aspect: licht en design. Zo staat bij de kruising met de Noord-Brabantlaan het vijftig meter hoge landmark ‘De Lichtnaald’, dat driehonderd kleurige leds telt. “Ook dat is de kracht van licht”, zegt Stijn. “Sfeer bieden, een plek markeren als herkenningspunt.”
de naald


De rondtocht eindigt bij de Montgomerylaan, waar de gemeente – in navolging van de Noord-Brabantlaan – een ongelijkvloerse kruising met de Ring wil realiseren. “Dat begint pas in 2018. Maar nu al zijn we aan het meedenken met de gemeente en andere belanghebbenden hoe je licht hier slim en als herkenningspunt kunt inzetten”, zegt Stijn.

Achter hem, bij café Ons Hoekske, stapt een wiebelige bezoeker op zijn fiets. Hij rijdt het donker in. Zonder licht. Genoeg werk aan de winkel in Eindhoven.

Volg de ontwikkelingen hier

Wil je niks missen? Volg de ontwikkelingen en deel jouw licht op 040 via onderstaande kanalen.

jouw licht op 040 logo
©2017 Jouw licht op 040. All rights reserved.